Bezdech centralny – zaburzenie oddychania podczas snu

Bezdech centralny jest jednym z trzech głównych typów bezdechu sennego. Charakteryzuje się przerwami w oddychaniu spowodowanymi zaburzeniami w ośrodkowym sterowaniu oddechem przez układ nerwowy. W przeciwieństwie do najczęstszego bezdechu obturacyjnego, w którym dochodzi do fizycznej blokady dróg oddechowych, w bezdechu centralnym problemem jest brak sygnałów nerwowych wysyłanych do mięśni oddechowych.

Mechanizm powstawania

Bezdech centralny rozwija się w wyniku nieprawidłowej pracy ośrodka oddechowego zlokalizowanego w pniu mózgu. Ośrodek ten kontroluje automatyczne oddychanie, reagując na stężenie tlenu i dwutlenku węgla we krwi. W trakcie epizodu bezdechu centralnego sygnały nerwowe do przepony i mięśni oddechowych zostają na krótko wstrzymane.

Podczas takiego epizodu nie występuje żaden wysiłek oddechowy – klatka piersiowa i przepona pozostają nieruchome. To kluczowa różnica w stosunku do bezdechu obturacyjnego, gdzie mimo prób oddychania powietrze nie przepływa przez zwężone drogi oddechowe. Bezdech centralny trwa zwykle od kilku do kilkudziesięciu sekund i prowadzi do spadku wysycenia krwi tlenem.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Bezdech centralny może być chorobą pierwotną lub wtórną wobec innych schorzeń. Najczęstsze przyczyny to:

• Choroby układu sercowo-naczyniowego – szczególnie niewydolność serca, w której często występuje charakterystyczne oddychanie Cheyne’a-Stokesa, wynikające z niestabilnej kontroli oddechu i wydłużonego czasu krążenia krwi.

• Uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego – udary mózgu, urazy głowy, guzy mózgu czy choroby neurodegeneracyjne mogą zaburzać pracę ośrodka oddechowego.

• Leki – opioidy (stosowane w leczeniu bólu) zmniejszają wrażliwość ośrodka oddechowego na dwutlenek węgla; podobne działanie mogą mieć niektóre środki uspokajające i nasenne.

• Zaburzenia metaboliczne i choroby narządów wewnętrznych – niewydolność nerek, wątroby czy zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej również mogą sprzyjać wystąpieniu bezdechu centralnego.

Objawy i konsekwencje

Objawy bezdechu centralnego bywają mniej oczywiste niż w przypadku innych form bezdechu sennego. Rzadko pojawia się głośne chrapanie, co utrudnia rozpoznanie.

Objawy nocne:

• częste wybudzenia, czasem z uczuciem duszności,

• bezsenność i trudności z ponownym zaśnięciem,

• pofragmentowany, nieregenerujący sen.

Objawy dzienne:

• nadmierna senność i zmęczenie,

• problemy z koncentracją i pamięcią,

• obniżony nastrój, drażliwość, lęki czy objawy depresyjne.

Długotrwały bezdech centralny prowadzi do przewlekłego niedotlenienia organizmu. Zwiększa to ryzyko nadciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca, choroby wieńcowej, a także oporności na insulinę i innych zaburzeń metabolicznych.

Diagnostyka

Rozpoznanie bezdechu centralnego wymaga szczegółowej diagnostyki. Podstawą jest wywiad lekarski, uwzględniający objawy, choroby współistniejące oraz stosowane leki.

Złotym standardem w diagnostyce jest polisomnografia, czyli badanie snu rejestrujące:

• aktywność mózgu,

• ruchy gałek ocznych i napięcie mięśni,

• pracę serca,

• przepływ powietrza w drogach oddechowych,

• poziom tlenu we krwi.

Najważniejszą cechą różnicującą bezdech centralny od obturacyjnego jest brak wysiłku oddechowego – podczas epizodu nie obserwuje się ruchów klatki piersiowej ani przepony.

Leczenie

Terapia bezdechu centralnego zależy od jego przyczyny, nasilenia i chorób współistniejących.

• Leczenie choroby podstawowej – np. w niewydolności serca poprawa jej kontroli często zmniejsza objawy bezdechu.

• Wspomaganie oddychania – urządzenia CPAP mogą być pomocne, ale często lepsze efekty dają bardziej zaawansowane technologie, takie jak BiPAP czy ASV, które automatycznie dostosowują parametry oddechu.

• Leczenie farmakologiczne – w niektórych przypadkach stosuje się leki stymulujące ośrodek oddechowy.

• Metody inwazyjne – w wyjątkowych sytuacjach rozważa się implantację stymulatora przepony.

Rokowanie

Rokowanie zależy przede wszystkim od przyczyny schorzenia i skuteczności leczenia choroby podstawowej. Regularna kontrola i dostosowywanie terapii są kluczowe dla poprawy jakości życia pacjentów.

Bezdech centralny pozostaje dużym wyzwaniem diagnostycznym i terapeutycznym. Wymaga indywidualnego podejścia oraz współpracy wielu specjalistów – kardiologów, neurologów, laryngologów i pulmonologów.